Bir haber sitesine girdiğinizde ekranı kaplayan pencere çoğu zaman tek gerçek yol bırakır: "Tümünü kabul et". Reddet düğmesi ya sayfalarca menünün altına saklanmıştır ya da hiç yoktur; kapatmaya çalıştığınızda içerik gri perdenin arkasında kilitli kalır. Oysa çoğu ziyaretçi o pencereden yalnızca kurtulmak için "kabul" tuşuna basar; bu, gönüllü bir onay değil, bir kaçış refleksidir. Bu tasarıma çerez duvarı deniyor ve göründüğü kadar masum değil.
Geçerli bir rıza özgür iradeyle verilmek zorundadır. Ziyaretçinin önüne "kabul et, yoksa giremezsin" denklemini koymak, seçimi baskı altına alır. Kişi analitik ve pazarlama çerezlerini istemese bile hizmete ulaşmak için tıklamak durumunda kalıyorsa, ortada özgür bir tercih değil, dayatılmış bir onay vardır. Rıza, tıklama telaşıyla değil, gerçek bir tercihle verildiğinde anlam taşır. KVKK Kurumu'nun 2022 tarihli Çerez Uygulamaları Rehberi de bu çerçeveyi çiziyor.
Zorunlu çerez ile pazarlama çerezi aynı şey değildir
Her çerez aynı kefeye konmaz:
- Zorunlu (kesinlikle gerekli) çerezler: oturum, sepet, güvenlik gibi hizmetin ayakta durması için şart olan çerezler. Bunlar için açık rıza aranmaz.
- Zorunlu olmayan çerezler: analitik, pazarlama ve üçüncü taraf çerezleri. Ancak geçerli rıza alındıktan sonra çalıştırılabilir; rıza yoksa yüklenemez.
Çerez duvarının sakatladığı yer tam da burası. Zorunlu olmayan çerezleri reddeden ziyaretçinin siteye erişimini tümüyle engellemek, rızayı özgür iradeye dayanmaktan çıkarır; çünkü kişi hizmeti almak ile mahremiyetini korumak arasında sıkıştırılır ve bu iki şey birbirine bağlanmamalıdır. Hizmete erişim, kişinin pazarlama çerezlerine razı olmasına bağlı kılınamaz; çünkü bu çerezler hizmetin sunulması için gerekli değildir.
Pratik test: Reddetmek, kabul etmek kadar kolay mı? Aynı ekranda, aynı büyüklükte, tek tıkla erişilebilen bir "Reddet" düğmesi yoksa rızanız muhtemelen geçerli değildir.
Aynı sakatlık daha sessiz biçimlerde de karşımıza çıkar. Önceden işaretlenmiş kutular, kullanıcı adına verilmiş bir onay taklidinden ibarettir. "Siteyi kullanmaya devam ederek çerezleri kabul etmiş sayılırsınız" ifadesi de geçerli rıza üretmez; çünkü eylemsizlik, açık bir irade beyanı değildir. Sessiz onay, hukukun aradığı iradeyi karşılamaz.
Geçerli rıza neye benzer?
Geçerli rıza bilgilendirmeye dayanır: ziyaretçi hangi çerezin ne için çalıştığını anlayabilmelidir. Açık olmalıdır: onay, tereddütsüz ve aktif bir hareketle verilmelidir. Özgür olmalıdır: reddetmek, kabul etmekle eşit görünürlükte ve kolaylıkta sunulmalıdır. Bu üçü bir arada değilse toplanan onay hukuken kâğıt üstünde kalır.
Kendi sitenizdeki çerez banner'ının gerçekten geçerli rıza toplayıp toplamadığını Legalitify tek taramada gösterir ve eksik metni sizin için düzeltir.