İncelediğimiz üyelik sözleşmelerinin yarısından fazlasında aynı üç madde, neredeyse aynı cümlelerle duruyor. Belli ki yıllar önce bir yerden kopyalanmış, sonra kimse dokunmamış. Kullanıcı tarafında kimse okumuyor olabilir; ama bir uyuşmazlıkta hâkim, bir kurumsal satışta karşı tarafın avukatı satır satır okuyor. Üçü de hukuken çürük ve her biri, ilk uyuşmazlıkta ya da ilk incelemede patlamaya hazır birer saatli bomba.
"Şirket dilediği zaman bildirimsiz değiştirebilir"
Üyelik sözleşmesi tipik bir genel işlem koşulu metnidir: siz hazırlarsınız, kullanıcı tartışma şansı olmadan kabul eder. 6098 sayılı TBK m.20-25 bu metinleri özel bir denetime tabi tutar ve karşı tarafa dürüstlük kuralına aykırı biçimde tek yanlı yetki veren şartları yazılmamış sayar. Yani o madde sözleşmede hiç yokmuş gibi davranılır; değişikliği dayandırdığınız zemini bir anda kaybedersiniz. Kullanıcınız tüketiciyse tablo ağırlaşır: aynı madde TKHK m.5 kapsamında haksız şarttır.
Geçerli kurgu ise üç adımdır ve kullanıcı deneyimini hiç bozmaz:
- Değişiklik e-posta veya site içi bildirimle duyurulur,
- bildirimde belirtilen tarihte yürürlüğe girer,
- kabul etmeyen üye üyeliğini sonlandırabilir.
"Hiçbir sorumluluk kabul etmez"
TBK m.115 ve m.116 bu konuda pazarlığa yer bırakmaz: kast ve ağır kusurdan doğan sorumluluğu önceden kaldıran anlaşma kesin hükümsüzdür. "Hiçbir surette sorumlu tutulamaz" cümlesi yazıldığı anda ölü doğar; mahkeme onu yok sayar. Üstelik bu cümle metnin geri kalanına duyulan güveni de zedeler: bir maddesi açıkça geçersiz olan sözleşmenin diğer maddeleri de şüpheyle okunur. Çalışan formül daha mütevazı ama gerçekten koruyucudur: emredici hükümler saklı kalmak üzere, kast ve ağır kusur halleri hariç tutularak sorumluluğun sınırlanması.
"Şirket kayıtları kesin ve münhasır delildir"
Kulağa güçlü geliyor, pratikte tam tersi. HMK m.193 delil sözleşmesini tanır ama iki tarafın iradesiyle kurulmasını arar; genel işlem koşuluyla tek yanlı dayatılan kayıt bu korumadan yararlanamaz. Yalnızca kendi sistem loglarınızı münhasır delil ilan eden madde, tüketici aleyhine işlediğinde haksız şart riski taşır. Doğru kurgu: kayıtlar karşılıklı geçerli delil sayılır, kullanıcının diğer delillere başvurma hakkı saklı tutulur.
İki dakikalık test: sözleşmenizi açın; "dilediği zaman", "hiçbir surette" ve "kesin delil" ifadelerini aratın. Geçen ay bir kurumsal müşterinin hukuk ekibi POC öncesi incelemede tam olarak bunu yaptı; üçü de çıktı ve toplantının ilk yarım saati ürünü değil, sözleşmeyi savunmakla geçti.
İyi haber: bu üç maddenin varlığı sözleşmenin tamamını çökertmez. Kötü haber: o hükümler yok hükmündedir, yani en çok ihtiyaç duyduğunuz anda sizi korumaz ve her hukuki denetimde bulgu olarak rapora yazılır. Üçünü de bir akşamda, yukarıdaki geçerli kurgularla değiştirmek mümkün. Legalitify, sitenizdeki üyelik sözleşmesini ve diğer hukuki metinleri bu maddelere karşı tarayıp hangi cümlenin neden risk taşıdığını tek tek gösterir.